Wellness

5 ต.ค. ‘วันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบโลก’ แพทย์เตือน ‘ไข้กาฬหลังแอ่น’ ติดเชื้อสมอง-กระแสเลือด ดับใน 24 ชม.

โดย The Bangkok Insight Editorial Team 2 ตุลาคม 2568

รณรงค์วันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบโลก แพทย์เตือน ‘ไข้กาฬหลังแอ่น’ หนึ่งในสาเหตุของการติดเชื้อในสมองและกระแสเลือด เสี่ยงเสียชีวิตได้ภายใน 24 ชั่วโมง

วันที่ 5 ตุลาคมของทุกปี เป็นวันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบโลก (World Meningitis Day) โดยองค์การอนามัยโลกได้ตั้งเป้าหมายสำคัญ ในการรณรงค์ให้ความรู้เพื่อยุติโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบทั่วโลกให้ได้ภายในปี 2030¹

โรคไข้กาฬหลังแอ่น ถือเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญ ซึ่งแพทย์ ระบุว่า เป็นโรคติดเชื้อรุนแรงที่อาจทำให้ติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ เสี่ยงพิการ และเสียชีวิต โดยมีอัตราเสียชีวิต 15 % และ 1 ใน 5 ของผู้รอดชีวิตมีภาวะพิการ เช่น สูญเสียแขนขา การได้ยิน หรือพิการทางสมอง²

รศ.พญ.วนัทปรียา พงษ์สามารถ หัวหน้าสาขาวิชาโรคติดเชื้อ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล กรรมการ และประธานอนุกรรมการฝ่ายวิชาการ สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย กล่าวว่า โรคไข้กาฬหลังแอ่นเป็นหนึ่งในสาเหตุของแโดยเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรง ที่สามารถแพร่กระจายผ่านการสัมผัสน้ำมูก น้ำลาย

หากเชื้อเข้าสู่กระแสเลือด จะทำให้เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือด หรือเชื้อเข้าสู่สมองจนทำให้เกิดภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โดยเชื้อไข้กาฬหลังแอ่นมีหลายสายพันธุ์ แต่ที่พบบ่อยที่สุดในประเทศไทยเป็นสายพันธุ์บี^2,4 แม้จะพบผู้ป่วยเพียงปีละ 20-30 ราย³ แต่อัตราการเสียชีวิตสูงถึง 15% และผู้รอดชีวิตราว 1 ใน 5 ยังคงมีความพิการหลงเหลือ เช่น สูญเสียการได้ยิน สูญเสียแขนขา หรือพิการทางสมอง²

วันโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบโลก — **รศ.พญ.วนัทปรียา พงษ์สามารถ**

สำหรับอาการเริ่มแรกเป็นไข้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อย มีผื่นม่วงคล้ำลุกลามกลายเป็นจ้ำเลือด ซึ่งอาจทำให้มีลิ่มเลือดอุดตัน ส่งผลให้ปลายแขนขาขาดเลือดไปเลี้ยง จนต้องสูญเสียอวัยวะนั้น หรือบางรายอาจมีภาวะช็อก⁴

หากเชื้อเข้าสู่สมองจะมีอาการปวดศีรษะ ซึม ชัก⁵ และอาจเสียชีวิตได้ภายในเวลาเพียง 24 ชั่วโมง เนื่องจากอาการลุกลามอย่างรวดเร็ว⁷ แม้ได้รับการรักษาแล้วก็ตาม

“โรคไข้กาฬหลังแอ่น จะพบอุบัติการณ์ และความรุนแรงมากในทารกและเด็กเล็ก² หมอได้ดูแลผู้ป่วยเด็กอายุ 7 เดือน คุณยายอุ้มมาที่โรงพยาบาล มีไข้สูงมา 1 วัน เพียงแค่ 2 ชั่วโมงเท่านั้น เด็กมีอาการซึมลง มีผื่นตามแขนขาเป็นสีม่วง”

“เมื่อมาถึงโรงพยาบาลพบว่าเด็กมีภาวะช็อก มีจ้ำเลือดตามตัวที่ลุกลามอย่างรวดเร็ว มีภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ซึ่งเราเร่งให้การรักษาอย่างเหมาะสม อย่างไรก็ตาม เด็กมีอาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว ในที่สุดต้องเข้าไอซียู ใส่ท่อช่วยหายใจ ให้ยาเพิ่มความดันเลือด ต้องให้พลาสมา และส่วนประกอบของเลือด”

ผลการเพาะเชื้อในเลือดยืนยันว่าเด็กมีการติดเชื้อไข้กาฬหลังแอ่น สายพันธุ์บี แม้จะโชคดีว่าเด็กคนนี้รอดชีวิต แต่ว่าน่าเสียดายว่าในที่สุด เด็กต้องสูญเสีย นิ้ว ทั้งนิ้วมือ และนิ้วเท้า และมีผลกระทบต่อสมอง”

สำหรับกลุ่มเสี่ยง รศ.พญ.วนัทปรียา กล่าวว่า ทุกคนมีความเสี่ยงต่อโรคไข้กาฬหลังแอ่น แต่กลุ่มเสี่ยงสูงแบ่งเป็น 3 กลุ่ม

กลุ่ม 1 เงจากโรคประจำตัว และยาที่ใช้รักษา เช่น ผู้ป่วยตัดม้าม ผู้ป่วยที่ได้รับยากดภูมิบางชนิด

กลุ่ม 3 เสี่ยงจากการสัมผัสโรค เช่น ผู้ที่ทำงานในห้องปฏิบัติการ ผู้ที่จะเดินทางไปพื้นที่ระบาด หรือประเทศที่มีอุบัติการณ์ของโรคสูง เช่น ไปประกอบพิธีฮัจญ์ ผู้ที่เดินทางไปยังประเทศแถบแอฟริกา หรือไปศึกษาต่อยังต่างประเทศ^2,7

3 มาตรการป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น

รักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล หลีกเลี่ยงการใช้ของร่วมกับผู้อื่น เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม หลีกเลี่ยงการไปในที่แออัดหรือมีคนเจ็บป่วยไม่สบาย⁸

ให้ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกัน ภายหลังการสัมผัสโรคกับผู้ที่เป็นโรคไข้กาฬหลังแอ่น ภายใน 7 วันก่อนมีอาการ⁹

การฉีดวัคซีนในกลุ่มเสี่ยง เพื่อป้องกันการติดเชื้อในกระแสเลือดและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โดยสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย ได้มีคำแนะนำให้พิจารณาวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น เป็นวัคซีนทางเลือกให้กับกลุ่มเสี่ยง

ได้แก่ เด็กอายุ 2 เดือนถึง 2 ปี วัยรุ่นอายุ 16-18 ปี ที่จะเดินทางไปศึกษาต่อยังต่างประเทศ (ขึ้นอยู่กับข้อบังคับของแต่ละสถานศึกษาและประเทศนั้น ๆ เช่น อังกฤษ และสหรัฐ) ผู้ที่มีโรคประจำตัว รวมทั้งได้รับยากดภูมิคุ้มกันบางชนิด และผู้ที่มีความเสี่ยงการสัมผัสโรค เช่น ผู้ที่จะเดินทางไปยังพื้นที่เสี่ยง²

รศ.พญ.วนัทปรียา กล่าวทิ้งท้ายว่า แม้โรคไข้กาฬหลังแอ่นนี้จะพบไม่บ่อย² แต่อาการรุนแรงเฉียบพลัน และอาจพรากชีวิตได้รวดเร็ว⁶

การป้องกันด้วยมาตรการต่าง ๆ และรับวัคซีนในกลุ่มเสี่ยงจึงมีความสำคัญ ผู้ปกครองสามารถปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำในการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น เพื่อปกป้องบุตรหลานและคนที่เรารัก เพราะไม่ควรจะมีใคร ต้องเสียชีวิตด้วยโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน”

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. (2024, October 5). World Meningitis Day. Retrieved September 10, 2025, from https://www.who.int/southeastasia/news/speeches/detail/world-meningitis-day
Pediatric Infectious Disease Society of Thailand. (2025). Recommendations for meningococcal vaccination in Thai children and adolescents. Pediatric Infectious Disease Society of Thailand.
Ministry of Public Health. (2015, March 8). MOPH reiterates that there is no meningococcal outbreak in Thailand; only 20–30 cases reported annually. Retrieved August 15, 2025, from https://pr.moph.go.th/online/index/news/71379
American Academy of Pediatrics. (2021). Red Book: 2021–2024 report of the Committee on Infectious Diseases (32nd ed., pp. 519-532). American Academy of Pediatrics.
Pace, D., et al. (2012). Meningococcal disease: Clinical presentation and sequelae. Vaccine, 30S, B3-9.
Apicella, M. A., et al. (2025). Epidemiology of Neisseria meningitidis infection. In UpToDate. Wolters Kluwer
Center of Disease Control and Prevention. (2020, Sep 25). Meningococcal Vaccination: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2020. MMWR Recommendation and Reports, 69(9), 1-42.
Department of Disease Control. (2023). Annual epidemiological surveillance report 2023 (pp. 26-30.) . Department of Disease Control
Mbaeyi, S., et al. (2021). Meningococcal disease. In E. Hall, A. P. Wodi, J. Hamborsky, et al. (Eds.), Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases (14th ed.). Center of Disease Control and Prevention.